Wanneer je door Bolivia reist, is het meestal niet de veiligheid in Bolivia waar je je zorgen over hoeft te maken. Een populair gezegde in Bolivia is: “Todo posible, nada seguro”. Dit betekent dat in Bolivia alles mogelijk is, maar dat er geen garanties zijn. Het betekent dat wanneer je in Bolivia reist, je flexibel moet zijn en erop voorbereid moet zijn dat reisschema’s niet altijd volgens plan verlopen.
Vragen over veiligheid in Bolivia
Hoe zit het met de veiligheid in Bolivia? Hoe veilig is het om met de bus te reizen in Bolivia? Zijn nachtbussen veilig om mee te reizen? Is het veilig om alleen te reizen? Is het veilig voor mij om als vrouwelijke soloreiziger door Bolivia te reizen? Het zijn allemaal vragen die wij vaak krijgen en die ons niet verbazen. Als je bedenkt dat een land als Bolivia eerder het reguliere nieuws haalt als er iets negatiefs is gebeurd, is het niet meer dan normaal dat mensen die nog nooit naar Zuid-Amerika zijn gereisd, dit een beetje eng vinden. Het probleem is echter: hoe moeten we deze vragen over de veiligheid in Bolivia beantwoorden? Ja, in Bolivia worden cocabladeren verbouwd, maar nee, het is heel erg onwaarschijnlijk dat je in een drugsoorlog verwikkeld raakt. De meest voorkomende misdaden tegen toeristen zijn meestal gelegenheidsmisdaden.
Is Bolivia een veilig land?
Dat is een moeilijke vraag om te beantwoorden. Wat als een veilige of onveilige plek wordt beschouwd, is deels een projectie van iemands eigen eerdere ervaringen. Wie opgroeit in het centrum van Houston, of op het platteland van Nederland, zal een andere perceptie van veiligheid hebben. Als je jarenlang door Latijns-Amerika hebt gereisd, of nog nooit je eigen land hebt verlaten, zal je perceptie van veiligheid anders zijn. Dus hoe kunnen we de veiligheid in Bolivia op een neutrale manier weergeven? Het Institute of Economics and Peace onderzocht de veiligheid van 162 landen en stelde een Global Peace Index-lijst samen . Nummer één is het veiligste land om te wonen en nummer 162 is het gevaarlijkste land om te wonen. Volgens deze lijst voor 2024 is IJsland het veiligste land ter wereld om te wonen en Afghanistan het gevaarlijkste land ter wereld. Bolivia staat op plaats 77 in deze lijst, terwijl Ecuador op plaats 96 staat, Peru op plaats 102 en Nederland op plaats 16. Verrassend genoeg staat de VS op plaats 130… Betekent dit dat het veiliger is om in Bolivia rond te reizen dan bijvoorbeeld in Peru, of zelfs de VS?
Veilig rondreizen in Bolivia
Als we naar de statistieken kijken, is het misschien veiliger om in Bolivia te wonen dan in de VS. Maar degenen die naar andere landen reizen, lopen uiteraard meer risico dan degenen die alleen tussen hun huis en kantoor pendelen. De meeste reizigers die een vreemd land bezoeken, zullen opvallen. Dit maakt hen een waarschijnlijker doelwit voor zakkenrollen en diefstal. Daarom is je beste verdediging als reiziger altijd om te proberen te voorkomen dat je opvalt.
Hoe kan ik opgaan in mijn omgeving?
Ik ben een blonde Nederlander van 1,88 meter lang, dus hoe kan ik opgaan in de aanwezigheid van de veelal kleinere Latino en inheemse burgers van Bolivia? Ik probeer me gepast te kleden, afhankelijk van het straatbeeld. Ik draag in een Boliviaanse stad bijvoorbeeld geen korte broek, geen shirt zonder mouwen en ook geen zogenaamde ‘hippie kleding’. Vooral deze ‘hippie kleding’ is populair met sommige backpackers, maar wordt door de lokale bevolking niet erg gerespecteerd. Zij vragen zich af waarom buitenlanders die meer geld hebben dan henzelf erbij lopen als zwervers. Afgezien van mijn kleding let ik ook op mijn gedrag. Ik probeer altijd te voorkomen dat ik er zoekende of verloren uitzie. Zelfs als ik naar nieuwe plaatsen ga, probeer ik er zeker van te zijn dat ik weet waar ik ben en waar ik heen ga. Voor elke toevallige waarnemer zie ik er dan wel uit als een buitenlander, maar niet als een toerist. Ik maak wel foto’s, maar ik heb geen enorme dure camera om mijn nek hangen. En ik heb ook geen smartphone op een selfiestick dat al mijn bewegingen volgt. Het helpt ook om op zijn minst een paar woorden Spaans te spreken. Dit maakt het niet alleen gemakkelijker om door Bolivia te navigeren, maar het zal ook je reiservaring vergroten, omdat de Bolivianen je eerder zullen respecteren.
Streetwise in Bolivia
Een andere tip om je veiligheid in Bolivia te verbeteren gaat over het gebruik van straatwijsheid. Een veelgehoorde waarschuwing in Zuid-Amerika luidt: ‘Loop ‘s nachts niet alleen over straat’. Maar dit is afhankelijk van de stad en het gebied waar je loopt. In La Paz moet je om 21:00 uur al voorzichtiger zijn als je alleen over straat loopt, terwijl ik me in Sucre zelfs na middernacht nog veilig voel als ik van een bar naar mijn hotel loop. Voordat je naar Bolivia afreist, is het goed om je in te lezen over de veiligheid van de lokale gebieden die je wilt bezoeken. Hiervoor is de informatie van andere reizigers en lokale mensen vaak waardevoller dan de algemene informatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Dit is omdat het Ministerie vaak probeert om zich in te dekken en dus al heel snel zegt dat het ergens onveilig is. Als je eenmaal op reis bent in Bolivia, jezelf in een onbekend deel van een stad bevindt en je afvraagt of het veilig is, dan is het goed om, om je heen te kijken. Als je de enige bent die over straat loopt, dan is er waarschijnlijk een goede reden voor de afwezigheid van andere voetgangers. Vaak kun je deze straten beter vermijden. Aan de andere kant, zelfs als het al later dan 22.00 uur is, je in een onbekend deel van een Boliviaanse stad bent, maar er lopen nog verschillende andere mensen rond te slenteren, dan ben je waarschijnlijk in een veiliger deel van de stad.
Extra tip: La Paz ligt in een vallei en het oude centrum van La Paz heeft een chaotisch stratenplan, waarin het makkelijk kan zijn om de weg kwijt te raken. Mocht dit gebeuren, dan kun je elke straat die naar beneden loopt pakken en kom je uiteindelijk uit op de hoofrijbaan die door het midden van La Paz en over de bodem van de La Paz vallei loopt.
Protesten in Bolivia
Terwijl straten die te rustig zijn een verhoogd risico op diefstal vormen, kunnen overvolle straten andere risico’s met zich meebrengen. Tijdens populaire festiviteiten moet je bijvoorbeeld heel goed opletten voor zakkenrollers en overmatig dronken mensen. Straten vol protesterende mensen en wegversperringen op populaire toegangswegen naar de steden zijn ook een veel voorkomend fenomeen in Bolivia. Vooral rond de mijnwerkersstad Oruro. Er was/is zelfs een organisatie genaamd ‘Ponchos Rojos’ in Bolivia, die extra mankracht kan leveren voor groepen die willen protesteren. Meestal zijn de protesten in Bolivia tegen de lokale of nationale overheid gericht. Sommige protesten duren enkele uren, andere protesten in Bolivia kunnen zelfs meerdere weken duren. Geweld tijdens deze protesten is helaas niet ongewoon, vooral als de politie probeert om de protesten tegen te houden. Je kunt het beste ver weg blijven van deze protesten en het lokale nieuws in de gaten houden. Hotelreceptionisten zijn vaak ook goede bronnen voor informatie over lokale protesten en wegblokkades in Bolivia.
Nep politieagenten
Eerlijk gezegd heb ik in Potosí slechts één keer twee nep-politieagenten ontmoet. Ze waren gekleed als politieagenten en vroegen mij om mijn identificatie. Ik vertelde hen dat ik het in mijn hotel had achtergelaten, waarop ze zeiden dat ik mee moest gaan naar het politiebureau. Ik antwoorde hen in een mix van Spaans, Engels, Nederlands en gebarentaal, dat mijn hotel niet ver weg was en dat we samen naar het hotel konden lopen om mijn paspoort op te halen. De ‘politieagenten’ wilden dat ik in hun auto stapte, die er niet uitzag als een politieauto. Met veel woorden en gebaren maakte ik hen duidelijk dat ik liever liep en uiteindelijk gaven ze het op en liepen ze verder. Toen ik als reisbegeleider werkte waarschuwde ik mijn klanten ook voor nepagenten. Ik raadde hen aan om tenminste altijd een kopie van hun paspoort bij zich te dragen. Mochten ze aangehouden worden, dan konden ze dat kopie laten zien. Verder raadde ik hen aan om nooit met nepagenten mee te gaan, behalve lopend naar je eigen hotel. Een ander tip was/ is om in het Nederlands en in gebarentaal met de ‘agent’ in kwestie te communiceren. Dit zorgt voor verwarring bij deze ‘agent’, waardoor het moeilijker is om in zijn rol te blijven. Twee keer heb ik klanten gehad die ook door nepagenten werden aangesproken. Beiden spraken geen Spaans en beiden gaven aan dat ze de ‘agenten’ niet begrepen. Eén heeft nog het kopie van zijn paspoort laten zien. Beiden zijn zonder verdere problemen weer terug naar het hotel gelopen. Maar hoe herken je nu een nepagent in Bolivia? Makkelijk, als je je normaal gedraagt, zal geen enkele echte politieagent in Bolivia buitenlandse toeristen lastigvallen die op straat lopen. Dus als je op straat wordt aangesproken door een ‘politieagent’, dan is dit waarschijnlijk geen echte. En als deze agent niet mee wil lopen naar je hotel, dan is het zeker geen echter politie.
Taxi in Bolivia
De meeste taxi’s in Bolivia zijn veilig en hun chauffeurs zullen niet proberen om van je te stelen. Maar je zult in Bolivia wel veel taxi’s tegenkomen die bijna letterlijk uit elkaar vallen. De APK keuring in Nederland zullen ze in ieder geval zeker niet doorkomen. Als je een betrouwbare taxi nodig hebt, dan kunnen hotels, restaurants en bars vaak wel helpen met het bellen van een officieel taxi bedrijf. De prijs zal iets hoger zijn dan de gemiddelde taxi die je op straat tegenkomt, maar het is wel een eerlijke prijs en de taxi zelf is vaak van betere kwaliteit. Als je door een stad loopt te slenteren en op zoek bent naar een betrouwbare taxi, dan kunnen de volgende tips helpen. Veruit de meeste taxi’s in Bolivia zijn betrouwbaar, maar de weinige die niet betrouwbaar zijn zullen proberen om hun kansen te vergroten op het vinden van rijke (buitenlandse) klanten. Zij zullen dus daar staan te wachten waar ze de grootste kans hebben om zulke klanten op te pikken. Ook zullen ze extra hun best doen om jou in hun taxi te krijgen. Zelf kies ik daarom altijd mijn eigen taxi, bijvoorbeeld wanneer deze voor een stoplicht staat te wachten, of wanneer deze net andere klanten afzet. Verder vertrouw ik op mijn gevoel. Als ik een taxichauffeur zie die ik niet leuk vind, wacht ik gewoon op de volgende. Er rijden doorgaans voldoende taxi’s door de straten van Bolivia.
Iets aparts om te onthouden bij het nemen van een taxi in Bolivia is dat sommige chauffeurs verschillende prijzen per persoon rekenen. Een zelfde taxirit kan dus drie verschillende prijzen hebben wanneer je alleen, met z’n tweeën, of met zijn drieën in de taxi zit.
De veiligheid van bussen in Bolivia
De meeste mensen die in Bolivia wonen gebruiken de bus om van A naar B te reizen. In de steden zijn dit vaak de afgeronde mini en micro bussen met ongeveer tussen de 10 en 24 zitplaatsen, maar, vooral in La Paz, zul je ook korte, oude Amerikaanse schoolbussen tegenkomen. Omdat de stadbussen vaak (over)vol zijn, de routes niet duidelijk en de taxi’s goedkoop, reis ik in de steden van Bolivia eigenlijk nooit met de bus. De busmaatschappijen tussen de steden in worden ook wel ‘Flota’ genoemd. Veel bussen op de kleinere afstanden (enkele uren rijden) zijn oud, komen uit Aziatische landen en hebben weinig beenruimte. Maar in het aanbod voor bussen op langere afstanden en dan met name de nachtbussen, daar is wel goede kwaliteit aanwezig. Er zijn zelfs grote touringcars die maar 3 stoelen op een rij hebben, die dan ook nog eens bijna 180 graden plat kunnen. Deze bussen worden ‘Coche Cama’ (bus met bed) genoemd hebben zelfs ruimte voor mijn lange benen. Sommige maatschappijen bieden ook dekentjes aan. Toch is het zeker aan te raden om je warm en in laagjes te kleden, of zelfs een slaapzak meer te nemen, want een enkele chauffeur houd de temperatuur in de bus aangenaam, maar de meeste zetten de airco op (ijs)koud. Een rolletje tape in je handbagage kan ook handig zijn, want het gebeurd regelmatig dat de ventilatie-schuifjes niet goed sluiten. Hoe je ook reist, houdt je handbagage altijd dicht bij je, op schoot, of tussen je benen, maar niet onder je stoel en al helemaal niet boven je hoofd. 
Tot een paar jaar geleden zei ik altijd dat de bagage opslag onderin de bus 100% veilig was. Maar toen ik een groepsreis met 14 klanten begeleide dacht de chauffeur waarschijnlijk dat we rijke westerlingen waren. Tussen twee stops in heeft hij waarschijnlijk een tiener, of kleine man in het grote bagageruim gelaten (deze ruimte kan alleen vanaf de bestuurdersplaats worden ontgrendeld). Deze jongen heeft toen een paar uur de tijd gehad om door, onder andere, onze bagage te zoeken. Zeven klanten meldden bij aankomst in ons hotel in La Paz dat ze dingen kwijt waren uit hun weer afgesloten bagage. Natuurlijk ontkende de busmaatschappij en ook de politie deed niks, omdat we niets konden bewijzen. Volgens hen hadden we melding van de diefstal moeten maken toen de bagage uit het ruim gehaald werd. Maar dan hadden we bij aankomst , ook nog eens in de regen, eerst alle bagage moeten openen?! Nuja, in 11 jaar reizen begeleiden is dit één keer gebeurd, dus waarschijnlijk hadden we gewoon pech.
Extra opmerking: het lijkt erop dat er nog steeds te veel (bus)ongelukken gebeuren op de weg van La Paz naar Rurrenabaque. Daarom raden wij aan om tussen La Paz en Rurrenabaque te vliegen.
Cocabladeren in Bolivia
Het kauwen van cocabladeren is in Bolivia legaal en is een gangbare praktijk onder Bolivianen die fysieke arbeid verrichten. Het grootste voordeel van het kauwen van cocabladeren is dat ze de honger wegnemen en ook vermoeidheid tegen gaan. Dit is ook de reden waarom je regelmatig vrachtwagen- en buschauffeurs ziet die op cocabladeren kauwen om wakker te blijven. Geen zorgen, het kauwen van cocabladeren is niet verslavend en je buschauffeur krijgt er geen hallucinaties of andere negatieve bijwerkingen van. Integendeel, als je een chauffeur hebt die cocabladeren kauwt, is de kans kleiner dat hij achter het stuur in slaap valt. Je mag cocabladeren trouwens niet exporteren, dus als je ze zelf op reis wilt kauwen, zorg dat ze uit je bagage zijn voordat je op een vliegtuig stapt.
Overige veiligheidstips voor Bolivia
Andere tips om je veiligheid in Bolivia tijdens het rondreizen te verbeteren zijn algemene aanbevelingen zoals: Laat je drankje NOOIT onbeheerd achter. Dit betekent ook dat het beter is om geen drankjes van andere mensen aan te nemen, behalve als je duidelijk kunt zien hoe deze ingeschonken worden; Loop niet te koop met je waardevolle spullen; Ga altijd eerst terug naar je hotel nadat je geld uit een pinautomaat hebt gehaald, tenzij je dat geld bijvoorbeeld direct in een restaurant uit gaat geven; Gebruik twee portemonnees. Eén met al je belangrijke spullen en een andere portemonnee (bij voorkeur zelfs met een verlopen bankpas) voor kleine uitgaven, zoals het kopen van souvenirs of het kopen van spullen bij straatverkopers. Mocht het voorkomen dat iemand je probeert te beroven, dan is het vaak beter om de overvaller op zijn minst iets te kunnen geven. Dit kan frustratie en misschien zelfs geweld van de overvaller voorkomen; Trap niet in de zogenaamde ‘mors-truuk’ waarbij iemand vuil op je morst en iemand anders je komt helpen om het vuil eraf te halen. Terwijl jij wordt afgeleid, komt een derde persoon om ongemerkt (een deel van) je bagage mee te nemen. Wanneer iemand vuil op je morst, kun je dit het beste negeren, doorlopen en een winkel of restaurant binnengaan. Pas binnen stop je om je kleding te controleren.
Hoogteziekte op reis in Bolivia
Als mensen het hebben over de veiligheid in Bolivia, vergeten ze vaak om ook na te denken over de geografie van het land. Rondreizen door Bolivia betekent meestal dat je over grotere hoogten reist dan je lichaam gewend is. De meeste toeristen die in Bolivia aankomen, landen op de luchthaven van La Paz in El Alto, op een hoogte van 4062 meter boven zeeniveau! Op deze hoogte zit er minder zuurstof in de lucht en dat voel je direct. De meeste mensen zullen zich snel buiten adem en moe voelen, maar sommige mensen zullen ook last van hoofdpijn krijgen of zelfs moeite hebben met ademhalen. Hoe je lichaam zal reageren op grotere hoogte is moeilijk te voorspellen, maar het is altijd het beste om kalm te blijven en het rustig aan te doen, zodat je lichaam de tijd krijgt om zich aan te passen. Lees ook de volgende informatie over hoogteziekte tijdens het reizen.
Dengue en jouw veiligheid in Bolivia
Bolivia is de thuisbasis van muggen die Dengue verspreiden. Voor de meeste toeristen is het risico om besmet te raken erg laag, omdat de Dengue-mug meestal niet boven de 2000 meter boven zeeniveau leeft. Maar als je naar de lager gelegen gebieden van Rurrenabaque en/of Santa Cruz reist, raad ik aan om extra voorzichtig te zijn met de muggen.
