De fascinerende drijvende Uros rieteilanden in Peru
De drijvende Uros rieteilanden behoren tot de meest fascinerende culturele bestemmingen in Zuid-Amerika. Deze handgemaakte eilanden drijven nu vredig op het glinsterende water van het Titicacameer nabij de stad Puno. Ze vertegenwoordigen echter eeuwenoude traditie, veerkracht en innovatie. Bezoekers van over de hele wereld reizen naar Peru om deze unieke rieteilanden te bezoeken en meer te leren over de bijzondere levensstijl van de Uros bevolking.
De geschiedenis van de Uros
Er wordt algemeen aangenomen dat de Uros-cultuur rond 1500 v.Chr. aan de oevers van het Titicacameer is ontstaan. Het is echter onduidelijk of ze oorspronkelijk uit het Amazonegebied kwamen, voordat ze zich aan de oevers van het Titicacameer vestigden. Als de Uros inderdaad al rond 1500 v.Chr. aan de oevers van het Titicacameer woonden, zouden ze één van de oudste beschavingen van het Altiplano (hoogplateau) zijn.
In tegenstelling tot de meeste oude volkeren in de Andes waren de Uros echter geen boeren, maar vissers en jagers. Uru betekent “zij die vissen en jagen” in hun oorspronkelijke, helaas verloren gegane taal. Tegenwoordig spreken ze voornamelijk Aymara, net als veel andere volkeren op het hoogplateau.
De Uros en hun riet
Jarenlang leefden de Uros voornamelijk van de visserij, de jacht op watervogels, het verzamelen van eieren en het verzamelen van totora riet. Dat laatste letterlijk en figuurlijk, want ze gebruikten dit riet om hun boten en huizen te bouwen en zelfs om te eten. Totora-riet groeit overvloedig aan de oevers van het Titicacameer. Het smaakt een beetje naar palmstengels, is rijk aan vezels en gezond, en wordt tegenwoordig zelfs vanuit Peru naar Nederland geëxporteerd. Bovendien schijnt het verkoelende effect van vers gepelde totora rietstengels zelfs te helpen bij het verlagen van koorts.
Drijvende rieteilanden
Op de vlucht voor de Inca’s leefden de Uros aanvankelijk op aan elkaar gebonden rieten boten. Toen ze, na een zware storm, blokken totora riet op het water zagen drijven, ontdekten de Uros het grote drijfvermogen van de wortels van het totora riet.
Ze ontwikkelden methoden om grote blokken met wortels van het totora-riet van de bodem van het Titicacameer te snijden. Vervolgens bonden ze deze blokken aan elkaar met touw gemaakt van totora vezels. Deze blokken vormden de basis voor de kleine drijvende reiteilanden. De eilanden zijn ongeveer 15 bij 15 meter groot. Bovenop de blokken met wortels leggen de Uros kriskras tapijten van rietstengels. Kortere, droge rietstengels worden vervolgens gebruikt om verhoogde platforms te maken waarop de rieten huizen/hutten worden gebouwd. De rieten eilanden rotten echter langzaam aan de onderkant, waardoor de Uros ongeveer elke twee tot vier maanden nieuwe lagen riet moeten toevoegen.
De rieten eilandcultuur van de Uros
Het bouwen en onderhouden van de rieten eilanden van de Uros vereist constante inspanning. Families vervangen regelmatig riet om de eilanden veilig en droog te houden. Lopen op de eilanden voelt zacht en veerkrachtig aan, bijna alsof je op een natuurlijk drijvend matras stapt. Tot op de dag van vandaag wordt hetzelfde riet ook gebruikt voor het bouwen van huizen, uitkijktorens, meubels en traditionele rieten boten. Deze boten zijn vaak voorzien van uitgebreide, diervormige versieringen en vormen nog steeds een belangrijk symbool van de Uros-cultuur.
Het dagelijks leven op de Uros rieteilanden
Er zijn nu ongeveer 87 Uros rieteilanden van verschillende groottes, en op elk rieten eiland wonen gemiddeld 3 tot 6 gezinnen. Ik kan gerust zeggen dat hun manier van leven momenteel grotendeels afhankelijk is van het toerisme. Voor ons als toeristen lijkt het op het eerste gezicht misschien een eenvoudig leven. Je verdient de kost met het maken en verkopen van souvenirs en poseert een paar uur per dag voor de camera. Maar de realiteit is anders.
Zware leefomstandigheden
De Uros voeren een constante strijd met de elementen. Naast het intensieve onderhoud van de langzaam rottende eilanden zelf, worden ze dagelijks blootgesteld aan de extreme omstandigheden van de natuur. Ze leven op een hoogte van 3820 meter met minder zuurstof in de lucht en worden tijdens het droge seizoen blootgesteld aan intense zonneschijn, afgewisseld met lange, zware regenbuien tijdens het regenseizoen. ’s Avonds daalt de temperatuur tot rond het vriespunt en in de winter zelfs onder het vriespunt. Probeer je maar eens warm te houden op het vochtige rieteiland in een rieten huis, waar je ook geen (open) vuur mag stoken. Het is belangrijk om hier te vermelden dat, mede om deze redenen, een deel van de bevolking van Uros tegenwoordig ’s avonds in kleine houten huisjes met metalen daken woont. Ze gebruiken ook zonnepanelen voor energieopslag en communicatie.
Ouderen en kinderen op de rieteilanden van Uros
Gezien de zware leefomstandigheden en de constante luchtvochtigheid op de Uros rieteilanden is het geen verrassing dat veel (oudere) bewoners aan artritis lijden.
Kinderen die op de eilanden wonen, gaan naar lokale scholen, waarvan sommige ook van riet zijn gebouwd. Maar als ze ouder worden, moeten ze naar school in de dichtstbijzijnde stad, Puno. Wanneer ze tieners worden en hebben genoten van de gemakken op het vasteland, willen velen van hen niet terugkeren naar het harde leven op de rieteilanden van Uros.
Toerisme op de Uros eilanden
De verschillende Uros eilanden worden niet dagelijks door toeristen bezocht. De bewoners hebben zelf een roulatiesysteem ingesteld waarbij elk van de 87 eilandjes ongeveer 1 tot 3 keer per week door toeristen wordt bezocht. De bewoners ontvangen hiervoor een kleine vergoeding en hopen wat extra geld te verdienen met de verkoop van diverse souvenirs (deels zelfgemaakte, duurdere exemplaren, en deels goedkopere souvenirs uit Lima). Je kunt ook voor 10 tot 15 soles per persoon van het ene eiland naar het andere worden gebracht in een rieten boot. Een bezoek aan de Uros-eilanden is daarom erg toeristisch, en sommige toeristen vinden het ook niet prettig om tegenwoordig zonnepanelen en kleine tv’s en radio’s op de eilanden te zien. Maar moeten we dan de bewoners van Uros de kleine beetjes luxe ontnemen die ze in hun harde bestaan hebben?
Een bezoek aan de Uros-rieteilanden
Reizigers bezoeken de Uros-rieteilanden meestal als onderdeel van een boottocht vanuit Puno. De tours omvatten vaak demonstraties van de aanleg van rieten eilanden, optredens met traditionele muziek en de mogelijkheid om in handgemaakte rieten boten te varen.
De beste tijd om de Uros te bezoeken is tijdens het droge seizoen van mei tot oktober, wanneer de lucht helder is en het meer rustiger is. Omdat het Titicacameer op meer dan 3800 meter boven zeeniveau ligt, moeten bezoekers zich voorbereiden op de hoogteverschillen door voldoende te drinken en de tijd te nemen om te acclimatiseren. Veel toeristen combineren een bezoek aan de Uros eilanden met uitstapjes naar nabijgelegen bestemmingen zoals het eiland Taquile en het eiland Amantani.
Waarom een bezoek aan de Uros rieteilanden belangrijk is
Ondanks het toenemende toerisme houdt de Uros bevolking vast aan sterke culturele tradities die van generatie op generatie zijn doorgegeven. De Uros rieteilanden zijn daarom veel meer dan een toeristische attractie. Ze zijn een levend voorbeeld van menselijke creativiteit en aanpassingsvermogen. De Uros laten zien hoe gemeenschappen kunnen overleven en gedijen in uitdagende omgevingen door op een duurzame manier gebruik te maken van natuurlijke hulpbronnen. Voor reizigers die geïnteresseerd zijn in inheemse geschiedenis, duurzaam leven en/of unieke culturele ervaringen, bieden de Uros eilanden een onvergetelijke blik op een manier van leven die nergens anders ter wereld te vinden is.
Persoonlijk zie ik een bezoek aan de Uros rieteilanden ook een beetje als een bezoek aan Volendam in Nederland. Op beide plaatsen helpt toerisme om een deel van de oude tradities en cultuur te behouden die anders volledig verloren zou gaan.
