De oorsprong van de alpaca
Het verhaal over de oorsprong van de alpaca begint duizenden jaren geleden in wat nu Peru, Bolivia, Chili en Ecuador zijn. Hoog in het Andesgebergte, waar de lucht ijler is en de aarde de hemel raakt, begint de geschiedenis van de alpaca.
Wilde vicuña’s en guanaco’s
Lang voordat er wegen en grenzen bestonden, zwierven wilde kuddes vicuña’s en guanaco’s vrij rond over de rotsachtige vlaktes. Ze waren snel, schuw en perfect aangepast aan het barre leven in de bergen. De eerste mensen die zich in deze gebieden vestigden, observeerden ze aandachtig. Ze merkten hun dikke, warme vacht op – zacht genoeg om hen te beschermen tegen ijskoude nachten en harde wind.
Het domesticeren van vicuña’s en guanaco’s
Aanvankelijk werden deze dieren bejaagd. Hun wol en vlees hielpen de mensen te overleven. Maar na verloop van tijd gebeurde er iets bijzonders. In plaats van ze te achtervolgen, begonnen mensen met ze samen te leven. Ze kozen de zachtste en meest vriendelijke vicuña’s en guanaco’s uit en temden ze langzaam. Door geduld en zorg veranderden deze wilde dieren in de loop van vele generaties. Hier begint de ware oorsprong van de alpaca – niet in één enkel moment, maar in een lange relatie tussen mens en natuur.
De oorsprong van de alpaca
De gedomesticeerde vicuña’s ontwikkelden zich geleidelijk tot alpaca’s, terwijl de gedomesticeerde guanaco’s zich ontwikkelden tot de lama’s van nu. Alpaca’s werden/worden voornamelijk gefokt voor hun wol en vlees, terwijl lama’s werden gefokt als lastdieren (paarden en ezels bestonden toen nog niet in Zuid-Amerika), om vlees te leveren en zelfs hun botten te gebruiken voor gereedschap en instrumenten.
De oorsprong van de Camelidae familie
Vanwege hun belang voor de mensen die in de Andes wonen, bestaan er veel legendes over de oorsprong van de alpaca en de lama. De wetenschap heeft echter bewezen dat de ouders van de gedomesticeerde alpaca’s en lama’s, de vicuña’s en guanaco’s, tot de Camelidae familie behoren. Kameelachtigen verschenen al heel vroeg in de evolutie van de evenhoevigen, zo’n 50 tot 40 miljoen jaar geleden, tijdens het midden-Eoceen in het huidige Noord-Amerika. Uit de konijnachtige Protylopus evolueerde de soort tot zeven ondersoorten, die zich over de hele wereld verspreidden. De familie Camelidae omvat nu dromedaris kamelen, Bactrische kamelen, wilde Bactrische kamelen, lama’s, alpaca’s, vicuña’s en guanaco’s.
Bewijs voor de domesticatie van alpaca’s
Overblijfselen van vicuña’s en guanaco’s van ongeveer 12.000 jaar oud zijn in heel Peru gevonden. Hun gedomesticeerde tegenhangers, de lama en de alpaca, zijn gemummificeerd aangetroffen in de Moquegua-vallei in het zuiden van Peru, daterend van 900 tot 1000 jaar geleden. De mummies die in deze regio zijn gevonden, tonen twee rassen alpaca’s. Nauwkeuriger onderzoek van de botten en tanden van deze mummies heeft aangetoond dat alpaca’s gedomesticeerd zijn van de vicuña.
Het belang van de alpaca door de geschiedenis heen
Eeuwenlang werd de alpaca een essentieel onderdeel van het leven in de Andes. Toen het Inca-rijk opkwam, werden alpaca’s zeer gewaardeerd. Hun vacht werd voor het dagelijks leven als kostbaarder beschouwd dan goud. Bekwame wevers verwerkten de vezels tot kleding die zo fijn en warm was dat deze was voorbehouden aan de koninklijke familie en de adel. De alpaca was niet langer zomaar een dier – het was onderdeel van de cultuur, identiteit en overleving.
Herders leidden hun kuddes over bergpaden, net zoals hun voorouders hadden gedaan. Kinderen groeiden op met de kennis om voor de dieren te zorgen en hun stille aard te begrijpen. De band tussen mens en alpaca werd iets blijvends.
Hoe de komst van de Spanjaarden het belang van de alpaca veranderde
Toen Spaanse ontdekkingsreizigers in de 16e eeuw arriveerden, introduceerden ze schapen, paarden en ezels. Hun komst verstoorde het traditionele leven van de inheemse bevolking. Alpaca’s werden hoger de bergen in gedreven, naar koudere en meer afgelegen gebieden. Velen gingen verloren en een tijdlang leek het erop dat hun verhaal zou verdwijnen.
Hoe de alpaca’s overleefden
In geïsoleerde dorpen bleven Andesgemeenschappen alpaca’s fokken en de kennis over de verzorging ervan bewaren. Ze bewaarden de tradities, de weeftechnieken en het respect voor deze zachtaardige dieren.
De heropleving van de alpaca
Eeuwen later herontdekten mensen de ongelooflijke eigenschappen van alpacavezel: zacht, warm en hypoallergeen. Alpaca’s werden naar boerderijen over de hele wereld gebracht, van Noord-Amerika tot Europa, waar ze nu met zorg en bewondering worden gefokt.
Lama of alpaca
Het is niet altijd gemakkelijk om het verschil tussen lama’s en alpaca’s te zien, omdat ze nauw verwant zijn en ook met elkaar worden gekruist. Maar er is een simpele truc die je meestal kan helpen. Lama’s zijn groter, hebben een Langere nek, een Langere neus, Langere oren en een Langere staart dan alpaca’s.
Het verhaal van de alpaca leidt altijd terug naar de Andes
Want de oorsprong van de alpaca gaat niet alleen over waar ze vandaan komen. Het gaat over een diepe verbondenheid tussen mens, dier en land. Een verbondenheid die al duizenden jaren bestaat, stilzwijgend aanwezig in elke haarstreng en elke stap die ze zetten. En als je ooit in de grote, kalme en nieuwsgierige ogen van een alpaca kijkt, zie je misschien wel een weerspiegeling van die lange reis door tijd en afstand.
